Şeker Ameliyatı

Şeker Hastalığı (Diyabet) Nedir?, kan şekeri düzeyinin normalden yüksek seyretmesine neden olan ve kontrol edilmediğinde birçok organı etkileyebilen kronik bir metabolizma hastalığıdır.

Günümüzde oldukça yaygın görülen diyabet, yalnızca fazla şeker tüketimiyle ortaya çıkan basit bir rahatsızlık değildir. Vücudun insülin üretmesi, insülini kullanması veya her ikisindeki bozukluklar sonucunda gelişebilir. Erken tanı, düzenli takip, kişiye uygun tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleri sayesinde diyabetin yol açabileceği pek çok sorun önlenebilir veya geciktirilebilir.

Bu nedenle kan şekeri yüksekliği saptanan kişilerin yalnızca tek bir ölçüm sonucuna bakarak karar vermemesi, gerekli değerlendirmelerin hekim tarafından yapılması önemlidir.

Şeker Hastalığı (Diyabet) Nedir ve Vücutta Nasıl Oluşur?

Şeker hastalığı (diyabet), kandaki glukozun yani kan şekerinin gerektiği şekilde hücrelere alınamaması veya vücudun yeterli insülin üretememesi sonucunda ortaya çıkar.

Besinlerle alınan karbonhidratlar sindirim sırasında glukoza parçalanır. Glukoz, enerji üretiminde kullanılmak üzere kan dolaşımına geçer. Bu noktada insülin hormonu önemli bir görev üstlenir. Pankreastan salgılanan insülin, glukozun özellikle kas ve yağ dokusu gibi hücrelere alınmasına yardımcı olur.

Diyabette ise bu mekanizmanın farklı aşamalarında sorun oluşabilir:

• İnsülin hiç veya çok az üretilebilir.
• Vücut insülin üretmesine rağmen bunu yeterince etkili kullanamayabilir.
• Zaman içinde pankreasın insülin üretme kapasitesi azalabilir.
• Karaciğerden gereğinden fazla glukoz salınabilir.
• Kan şekeri düzenlenmesinde görev alan diğer hormonal mekanizmalar da etkilenebilir.

Sonuç olarak kan şekeri yükselir. Uzun süre kontrolsüz kalan yüksek kan şekeri; damarlar, sinirler, böbrekler, gözler ve kalp-damar sistemi başta olmak üzere birçok dokuda hasara neden olabilir.

Şeker Hastalığı (Diyabet) Kimlerde Görülür?

Diyabet her yaşta görülebilir. Ancak hastalığın türüne göre risk faktörleri değişiklik gösterir.

Özellikle tip 2 diyabet açısından şu özelliklere sahip kişilerde risk artabilir:

• Fazla kilo veya obezite
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Ailede diyabet öyküsü
• İleri yaş
• Daha önce gebelik diyabeti geçirmiş olmak
• Yüksek tansiyon
• Kan yağlarında bozukluk
• Prediyabet
• Sağlıksız ve düzensiz beslenme
• Uyku düzensizlikleri ve bazı metabolik sorunlar

Bununla birlikte tip 1 diyabet, çoğunlukla bağışıklık sisteminin pankreastaki insülin üreten hücrelere saldırması sonucunda gelişir ve çocukluk veya gençlik döneminde daha sık ortaya çıksa da erişkinlerde de görülebilir.

Dolayısıyla diyabet yalnızca yetişkinlerin veya kilolu kişilerin hastalığı değildir. Çocuklarda, gençlerde, normal kilolu bireylerde ve gebelerde de farklı diyabet türleri görülebilir.

Şeker Hastalığı (Diyabet) Çeşitleri Nelerdir?

Diyabet tek bir hastalık şeklinde değerlendirilmemelidir. En sık karşılaşılan türler tip 1 diyabet, tip 2 diyabet ve gebelik diyabetidir. Bunun yanında daha nadir görülen farklı diyabet tipleri de bulunmaktadır.

Tip 1 Diyabet

Tip 1 diyabette bağışıklık sistemi pankreasta insülin üreten beta hücrelerini hedef alır. Bunun sonucunda vücudun insülin üretimi ciddi şekilde azalır veya tamamen ortadan kalkar.

Tip 1 diyabetli kişilerin yaşamlarını sürdürebilmeleri için insülin tedavisi gereklidir.

Tip 2 Diyabet

Tip 2 diyabet, en sık görülen diyabet türüdür. Başlangıçta temel sorunlardan biri insülin direncidir. Hücreler insüline yeterince yanıt veremez ve pankreas bu durumu telafi etmek için daha fazla insülin üretmeye çalışır.

Zaman içerisinde pankreasın insülin üretme kapasitesi azalabilir ve kan şekeri daha fazla yükselmeye başlayabilir.

Fazla kilo, abdominal yağlanma, hareketsizlik ve genetik yatkınlık tip 2 diyabet gelişiminde önemli rol oynayabilir.

Gebelik Diyabeti

Gebelik sırasında ilk kez ortaya çıkan veya gebelikte tanı alan kan şekeri yüksekliğine gebelik diyabeti denir.

Gebelikte meydana gelen hormonal değişiklikler insülin direncini artırabilir. Gebelik diyabeti çoğu zaman doğum sonrasında düzelmekle birlikte, ilerleyen yıllarda tip 2 diyabet gelişme riskini artırabilir.

Diğer Diyabet Türleri

Bazı genetik hastalıklar, pankreas hastalıkları, hormonal bozukluklar ve belirli ilaçlar da diyabete yol açabilir.

Bu nedenle yüksek kan şekeri saptanan her kişide otomatik olarak tip 2 diyabet olduğu düşünülmemelidir.

Şeker Hastalığı (Diyabet) Belirtileri Nelerdir?

Diyabet belirtileri, kan şekerinin ne kadar yükseldiğine ve hastalığın ne kadar süredir devam ettiğine göre değişebilir. Bazı kişilerde belirtiler belirgin olurken özellikle tip 2 diyabetin erken döneminde hiçbir şikâyet olmayabilir.

En sık görülen belirtiler arasında:

• Çok sık idrara çıkma
• Normalden fazla susama
• Aşırı açlık hissi
• Nedeni açıklanamayan kilo kaybı
• Halsizlik ve yorgunluk
• Görmede bulanıklık
• Yaraların geç iyileşmesi
• Tekrarlayan enfeksiyonlar
• Ciltte kuruluk ve kaşıntı
• Ellerde veya ayaklarda uyuşma, karıncalanma

bulunabilir.

Özellikle sık idrara çıkma ve aşırı susama birlikte görülüyorsa kan şekeri kontrolü yapılması önemlidir.

Enfeksiyona Bağlı Şeker Yükselmesi Nasıl Oluşur?

Enfeksiyonlar sırasında kan şekeri geçici olarak yükselebilir. Bunun temel nedeni vücudun enfeksiyonla mücadele ederken stres yanıtını devreye sokmasıdır.

Enfeksiyon sırasında kortizol ve adrenalin gibi stres hormonlarının düzeyleri değişebilir. Bu hormonlar vücudun enerji ihtiyacını karşılamak amacıyla kan dolaşımındaki glukoz miktarını artırabilir. Aynı zamanda insülinin etkisi azalabilir.

Bu nedenle özellikle diyabet tanısı bulunan kişilerde:

• Grip ve diğer solunum yolu enfeksiyonları
• İdrar yolu enfeksiyonları
• Diş ve diş eti enfeksiyonları
• Cilt enfeksiyonları
• Ateşli hastalıklar

sırasında kan şekeri yükselmesi görülebilir.

Enfeksiyon sonrasında kan şekeri normale dönebilir. Ancak özellikle daha önce diyabet tanısı bulunmayan bir kişide belirgin ve tekrarlayan kan şekeri yüksekliği saptanıyorsa altta yatan diyabet veya prediyabet açısından değerlendirme yapılmalıdır.

Çocuklarda Şeker Hastalığı Belirtileri Nelerdir?

Çocuklarda özellikle tip 1 diyabet hızlı başlayabilir. Ebeveynlerin bazı belirtileri erken fark etmesi tanı açısından önemlidir.

Çocuklarda dikkat edilmesi gereken belirtiler şunlardır:

• Daha önce olmayan gece idrar kaçırma
• Sık idrara çıkma
• Çok su içme
• Sürekli susama
• İştah değişiklikleri
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Halsizlik
• Okul başarısında veya günlük aktivitelerde belirgin düşüş
• Karın ağrısı
• Bulantı ve kusma
• Nefeste farklı, meyvemsi bir koku

Özellikle çok su içme, sık idrara çıkma ve kilo kaybı bir arada görülüyorsa çocuk doktoruna başvurulmalıdır.

Şiddetli halsizlik, kusma, karın ağrısı, hızlı veya derin soluma ve bilinç değişikliği gibi belirtiler ise ciddi kan şekeri yüksekliğinin ve diyabetik ketoasidozun işareti olabilir ve acil tıbbi değerlendirme gerektirir.

Şeker Hastalığı (Diyabet) Tanısı Nasıl Konulur?

Diyabet tanısı, kişinin şikâyetleri, tıbbi öyküsü ve laboratuvar testleri birlikte değerlendirilerek konulur.

Tanı amacıyla kullanılan temel testler arasında:

Açlık Kan Şekeri

En az 8 saatlik açlık sonrasında ölçülen açlık kan şekeri, diyabet değerlendirmesinde kullanılan önemli testlerden biridir.

Tek bir ölçüm her zaman yeterli olmayabilir. Özellikle belirgin diyabet belirtileri bulunmayan kişilerde sonuçların uygun koşullarda doğrulanması gerekebilir.

HbA1c

HbA1c testi, kandaki glukozun hemoglobine bağlanmasını değerlendirir ve yaklaşık son 2-3 aylık dönemdeki ortalama kan şekeri hakkında fikir verir.

Bu nedenle yalnızca o günkü kan şekerini değil, daha uzun dönemli glukoz kontrolünü değerlendirmede kullanılır.

Oral Glukoz Tolerans Testi

Oral glukoz tolerans testi (OGTT), özellikle bazı durumlarda diyabet veya gebelik diyabetinin değerlendirilmesinde kullanılabilir.

Kişiye belirli miktarda glukoz içeren sıvı verildikten sonra belirli zamanlarda kan şekeri ölçümleri yapılır.

Tanı kriterlerinin yorumlanması; yaş, gebelik durumu, kullanılan ilaçlar ve kişinin genel sağlık durumu gibi faktörlere göre hekim tarafından yapılmalıdır.

Şeker Hastalığının Yol Açabileceği Komplikasyonlar Nelerdir?

Uzun süre kontrol altında olmayan yüksek kan şekeri, zaman içerisinde damar ve sinirlerde hasara yol açabilir. Diyabetin komplikasyonları genel olarak mikrovasküler ve makrovasküler sorunlar şeklinde değerlendirilebilir.

Göz Komplikasyonları

Diyabet, gözün özellikle retina bölgesindeki küçük damarları etkileyebilir. Diyabetik retinopati gelişmesi görme kaybı riskini artırabilir.

Bu nedenle diyabetli kişilerin düzenli göz kontrollerini ihmal etmemesi önemlidir.

Böbrek Komplikasyonları

Uzun süre yüksek kan şekeri, böbreklerin süzme sistemine zarar verebilir. Diyabetik böbrek hastalığı zaman içerisinde böbrek fonksiyonlarının bozulmasına neden olabilir.

Sinir Hasarı

Diyabetik nöropati, özellikle ayaklarda uyuşma, yanma, karıncalanma ve his kaybına neden olabilir.

His kaybı oluştuğunda küçük yaralar fark edilmeyebilir. Bu nedenle diyabetli kişilerin ayak bakımına dikkat etmesi gerekir.

Kalp ve Damar Hastalıkları

Diyabet, kalp krizi, inme ve periferik damar hastalığı gibi kardiyovasküler sorunların riskini artırabilir. Kan şekeri kontrolünün yanı sıra tansiyon, kolesterol, kilo ve sigara kullanımı gibi diğer risk faktörlerinin de yönetilmesi önemlidir.

Şeker Hastalığı Tedavi Yöntemleri Nelerdir?

Diyabet tedavisi, hastalığın türüne, kan şekeri düzeylerine, kişinin yaşına, genel sağlık durumuna ve eşlik eden hastalıklara göre kişiselleştirilir.

Tedavinin temel bileşenleri şunlardır:

1. Beslenme düzeninin oluşturulması
2. Düzenli fiziksel aktivite
3. Kan şekeri takibi
4. İlaç tedavileri
5. Gerektiğinde insülin tedavisi
6. Kilo yönetimi
7. Diyabete bağlı veya diyabetle ilişkili diğer risk faktörlerinin kontrolü

İnsülin Tedavisi

Tip 1 diyabette insülin tedavisi temel tedavidir. Tip 2 diyabette de hastalığın seyri veya kan şekeri kontrolünün yeterince sağlanamaması durumunda insülin kullanılabilir.

İlaç Tedavileri

Tip 2 diyabet tedavisinde farklı mekanizmalarla çalışan çok sayıda ilaç seçeneği bulunmaktadır. Bazı ilaçlar insülin duyarlılığını artırırken bazıları böbreklerden glukoz atılımını artırabilir veya iştah ve kilo üzerinde etkili olabilir.

İlaç seçimi mutlaka kişiye özel olarak hekim tarafından yapılmalıdır.

Şeker Hastalığından Korunmak İçin Neler Yapılmalı?

Tip 1 diyabeti önlemek çoğu durumda mümkün değildir. Ancak tip 2 diyabet açısından yaşam tarzı değişiklikleri önemli bir koruyucu rol oynayabilir.

Korunmak veya riski azaltmak için:

• Sağlıklı vücut ağırlığını korumak
• Düzenli egzersiz yapmak
• Uzun süre hareketsiz kalmamak
• Sebze, baklagil ve lif içeriği yüksek besinlere ağırlık vermek
• Şekerli içecekleri sınırlamak
• Rafine karbonhidrat tüketimini azaltmak
• Yeterli uyumak
• Sigara kullanmamak
• Düzenli sağlık kontrollerini yaptırmak

önemlidir.

Özellikle ailesinde diyabet bulunan, fazla kilosu olan veya daha önce kan şekeri yüksekliği saptanan kişilerin diyabet açısından düzenli değerlendirilmesi faydalı olabilir.

Şeker Hastalığında Doğru Beslenme Nasıl Olmalıdır?

Diyabette doğru beslenme, tüm karbonhidratları tamamen hayatınızdan çıkarmak anlamına gelmez. Amaç, kan şekeri kontrolünü destekleyen ve kişinin günlük enerji ihtiyacına uygun sürdürülebilir bir beslenme düzeni oluşturmaktır.

Karbonhidrat Kalitesi Önemlidir

Beyaz ekmek, şekerlemeler, tatlılar ve şekerli içecekler gibi yüksek oranda rafine karbonhidrat içeren besinlerin tüketimi sınırlandırılmalıdır.

Bunun yerine kişiye uygun miktarlarda:

• Tam tahıllı ürünler
• Sebzeler
• Baklagiller
• Lif içeriği yüksek besinler
• Dengeli porsiyonlarda meyve

tercih edilebilir.

Öğün Düzeni Kişiye Özel Olmalıdır

Her diyabet hastasının aynı saatte ve aynı miktarda yemek yemesi gerektiği şeklinde tek bir kural yoktur. Kullanılan ilaçlar, insülin tedavisi, günlük aktivite, çalışma düzeni ve eşlik eden hastalıklar beslenme planını etkileyebilir.

Bu nedenle diyetisyen ve hekim iş birliğiyle hazırlanan kişisel beslenme planı, sürdürülebilir kan şekeri kontrolü açısından daha doğru bir yaklaşımdır.

Şekerli İçecekler Sınırlandırılmalıdır

Gazlı içecekler, hazır meyve suları, şeker eklenmiş kahveler ve benzeri içecekler kısa sürede yüksek miktarda şeker alınmasına neden olabilir.

Günlük sıvı ihtiyacının karşılanmasında su, temel içecek olarak tercih edilmelidir.

Diyabette Kan Şekeri Takibi Neden Önemlidir?

Kan şekeri takibi, uygulanan tedavinin etkinliğinin değerlendirilmesine ve yüksek veya düşük kan şekeri dönemlerinin fark edilmesine yardımcı olur.

Özellikle insülin veya kan şekerini düşürme riski bulunan bazı ilaçları kullanan kişilerde kan şekeri ölçümlerinin nasıl ve ne sıklıkta yapılacağı hekim tarafından belirlenmelidir.

Kan şekeri değerlerinin yanı sıra HbA1c, tansiyon, kolesterol, böbrek fonksiyonları, göz sağlığı ve ayak muayenesi gibi kontroller de diyabet yönetiminin önemli parçalarıdır.

Hangi Durumlarda Doktora Başvurulmalıdır?

Aşağıdaki belirtilerden biri veya birkaçı varsa kan şekeri değerlendirmesi için hekime başvurmak uygun olacaktır:

• Sürekli susama
• Çok sık idrara çıkma
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Sürekli yorgunluk
• Görme bulanıklığı
• Tekrarlayan enfeksiyonlar
• Yaraların geç iyileşmesi
• Ailede diyabet öyküsü
• Daha önce yüksek kan şekeri saptanması

Bunun yanında şiddetli kusma, karın ağrısı, hızlı veya derin nefes alma, bilinç bulanıklığı veya ciddi halsizlik gibi belirtiler acil değerlendirme gerektirebilir.

Şeker Hastalığı (Diyabet) ile Sağlıklı Bir Yaşam Mümkün mü?

Diyabet kronik bir hastalık olsa da doğru tedavi ve düzenli takip ile sağlıklı ve aktif bir yaşam sürmek mümkündür. Buradaki temel amaç yalnızca kan şekerini düşürmek değil; kan şekeri, tansiyon, kan yağları, kilo ve diğer risk faktörlerini birlikte kontrol ederek uzun dönem komplikasyon riskini azaltmaktır.

Düzenli doktor kontrolleri, kişiye uygun beslenme, fiziksel aktivite, reçete edilen ilaçların doğru kullanımı ve gerekli durumlarda kan şekeri takibi bu sürecin temelini oluşturur.

Şeker Hastalığı (Diyabet) Nedir? sorusunun yanıtı, yalnızca yüksek kan şekeriyle sınırlı değildir; diyabet, vücudun glukozu kullanma ve düzenleme mekanizmasının bozulduğu kronik bir hastalıktır. Tip 1, tip 2 ve gebelik diyabeti başta olmak üzere farklı türleri bulunan hastalık; erken tanı, doğru beslenme, hareketli yaşam ve kişiye özel tedaviyle başarılı şekilde yönetilebilir. Düzenli takip sayesinde göz, böbrek, sinir ve kalp-damar sistemi gibi organlarda oluşabilecek komplikasyonların riski azaltılabilir. Diyabet belirtileriniz veya kan şekeri yüksekliğiniz varsa tanı ve tedavi için hekiminize başvurmanız önemlidir.